Luật sư nói rõ về vụ bé gái 4 tuổi ở Hà Nội: Người bị có bị tước quyền giám hộ con?

Liên quan vụ bé gái 4 tuổi bị bạo hành tới tử vong ở Hà Nội, Công an thành phố Hà Nội đã bắt tạm giam Nguyễn Minh Hiệp (22 tuổi, quê Ninh Bình) và Bàn Thị Tâm (20 tuổi, quê Tuyên Quang) cùng về tội Giết người. Trong đó, Tâm là mẹ đẻ của cháu bé còn cha của cháu bé chưa xác định.

Với hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng nêu trên, Tâm có bị tước quyền đại diện cho bé gái để yêu cầu bồi thường và bảo vệ các quyền, lợi ích khác trong Vụ án này không?

Có thể bị tước quyền đại diện cho bé gái?

Trích dẫn quy định tại khoản 1 Điều 85 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, luật sư Hoàng Trọng Giáp (Giám đốc Công ty Luật Hoàng Sa, Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết cha mẹ nếu bị kết án về một trong các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con với lỗi cố ý thì bị hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên.

Hướng dẫn thực hiện quy định trên, Điều 8 Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao định nghĩa việc cha mẹ “Bị kết án về một trong các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con với lỗi cố ý” là trường hợp bị Tòa án kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật về một trong các tội quy định theo Bộ luật Hình sự 2015 với con chưa thành niên về lỗi cố ý.

Đối chiếu với vụ việc xảy ra tại Hà Nội, luật sư nhìn nhận với việc đã bị khởi tố về tội Giết người liên quan trực tiếp tới hành vi sát hại con gái là bé H., Tâm có thể bị tước hoặc hạn chế quyền đại diện theo pháp luật với con chưa thành niên nếu bị kết án theo Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015. Đồng thời, việc đại diện cho người con trong Vụ án để yêu cầu bồi thường thiệt hại sẽ được chuyển cho chủ thể khác nhằm bảo đảm khách quan và bảo vệ tốt nhất quyền lợi của trẻ em.

Ai có quyền đại diện cho bé gái để yêu cầu bồi thường?

Vậy trong trường hợp Tâm bị tước quyền đại diện theo pháp luật cho bé H., ai có quyền đại diện để yêu cầu bồi thường và các quyền, lợi ích hợp pháp khác cho nạn nhân?

Về vấn đề này, luật sư Giáp cho biết theo Điều 136 Bộ luật Dân sự 2015, chủ thể có quyền đại diện theo pháp luật cho cá nhân để yêu cầu bồi thường là cha mẹ đối với con chưa thành niên hoặc người giám hộ theo quy định pháp luật. Trong trường hợp cha hoặc mẹ bị Tòa án hạn chế quyền đối với con chưa thành niên thì người kia thực hiện quyền trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục, quản lý tài sản riêng và đại diện theo pháp luật cho con.

“Trong vụ việc này, mối quan hệ giữa mẹ và bé gái đã phát sinh xung đột nghiêm trọng về quyền và lợi ích, trong đó một bên là người bị buộc tội, một bên là bị hại. Với việc bạo hành trẻ em dẫn đến chết người, người mẹ là bị can và không thể đồng thời là đại diện cho bị hại để yêu cầu bồi thường dân sự.

Khi đó, người đại diện theo pháp luật của bé H. trong Vụ án sẽ là người cha của bé nếu có đầy đủ căn cứ xác định mối quan hệ huyết thống cũng như việc người này hoàn toàn không biết, không liên quan tới hành vi phạm tội và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.

Trong trường hợp không xác định được người cha hoặc người cha không đáp ứng điều kiện để trở thành người đại diện theo pháp luật thì người giám hộ sẽ là người đại diện theo pháp luật của bé gái, có quyền tham gia tố tụng và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Theo Điều 52 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên là anh chị ruột; nếu không có anh chị ruột hoặc anh chị ruột chưa đủ điều kiện giám hộ thì ông bà nội, ông bà ngoại là người giám hộ. Trường hợp không có người giám hộ là anh chị ruột hoặc ông bà thì bác, chú, cậu, cô hoặc dì ruột là người giám hộ”, ông Giáp phân tích.

Ngoài ra, trong trường hợp bé gái không có người giám hộ đương nhiên thì căn cứ điều 54 Bộ luật Dân sự 2015, UBND cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ sẽ có trách nhiệm cử người giám hộ. Nếu có tranh chấp giữa những người giám hộ quy định tại Điều 52 và Điều 53 của Bộ luật này về người giám hộ hoặc tranh chấp về việc cử người giám hộ thì Tòa án chỉ định người giám hộ.

Như vậy, trong vụ án bạo hành trẻ em dẫn đến tử vong, người mẹ có thể bị hạn chế hoặc mất quyền đại diện theo pháp luật đối với con chưa thành niên. Quyền đại diện khi đó sẽ được chuyển cho chủ thể khác nhằm bảo đảm tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em cũng như tính công bằng của quá trình tố tụng.